प्रथमोपचार । First Aid Kit Information In Marathi

१) प्रथोमचारची पेटी

२) उष्माघात प्रथमोपचार

३) कापणे

४) ओरखडे / खरचटणे

५) गुदमरने

६) चक्कर येणे

७) फिट येणे

८) भाजणे

९) कपडे पेटणे

१०) डोळ्यात रसायन उडणे

११) विजेमुळे भाजणे

१२) मधुमेह

१३) विजेचा झटका / धक्का बसणे

१४) पाण्यात बुडणे

१५) श्वासावाटे / तोंडातून होणारी विषबाधा

१६) त्वचेतून होणारी विषबाधा

१७) प्रथमोपराची आवश्यक तंत्रे

+ प्रथमोपचार  पेटी +

1) निरनिराळ्या आकाराच्या बँडेज पट्ट्या

2) जखमेवर बांधण्यासाठी जाळीची पट्टी

3) चिकटपट्टी

4) त्रिकोणी व गोल गुंडाळता येणारी बँडेजेस्

5) औषधोपचारासाठी वापरला जाणारा कापूस

6) बँड-एडस्

7) छोटी विजेरी (टॉर्च)

8) कैची

9) रबराचे हातमोजे (२ जोड्या)

10) छोटा चिमटा

11) सुई

12) स्वच्छ व सुके कापडाचे तुकडे

13) अँटीसेप्टिक (डेटॉल किंवा सॅव्हलॉन)

14) थर्मामीटर

15) पेट्रोलियम जेली

16) निरनिराळ्या आकाराच्या सेफ्टी पिना

17) साबण

 



 

+ उष्माघात प्रथमोपचार +

1) शरीरातील उष्णतानियमनाच्या कार्यात बिघाड झाल्यास उद्भवणारी एक स्थिती.

2) उच्च तापमानाच्या सान्निध्यात खूप वेळ राहिल्यास वा शरीरात खूप उष्णता निर्माण झाल्यास अशी स्थिती उद्भवते

3) ऊष्माघात झालेल्या व्यक्तिला त्वरीत थंड करा जमल्यास, त्याला थंड पाण्यात ठेवा; त्याला थंड पाण्याच्या ओल्या कपड्यात गुंडाळा; किंवा त्याच्या त्वचेवर थंड पाणी शिंपडा, त्यावर बर्फ फिरवा, किंवा थंड घड्या ठेवा.

4) एकदा की व्यक्तीचे तापमान १०१ फँ.च्या खाली उतरले की, त्याला थंड खोलीत निजवा.

5) तर त्याचे परत तापमान वाढु लागले, तर, परत थंड करण्याची पद्धत अवलंबा.

6) तर तो/ती पिऊ शकत असेल तर, त्याला थोडे पाणी पाजा.

7) त्याला कुठलेही औषध देऊ नका. डाँक्टर कडे न्या

 



 

+ कापणे +

1) त्या भागाला साबण लावुन कोमट पाण्याने धुवा, जर काही धुळ असेल तर धुवुन टाका.

2) रक्त थांबे पर्यंत जख्मेवर दाबुन धरा.

3) त्यावर पट्टी लावा.

4) जर कापलेली जखम खोल असेल, तर त्वरीत डाँक्टर कडे जा.

 



 

+ ओरखडे / खरचटणे +

1) त्या भागाला साबण लावुन कोमट पाण्याने धुवा, जर काही धुळ असेल तर धुवुन टाका.

2) जर रक्त येत असेल तर त्यावर जंतुसंसर्गा पासुन वाचविण्यासाठी पट्टी लावा.

 



 

+ गुदमरणे + 

1) एखादा माणुस गुदमरत असेल तर तो खोकत असे पर्यंत त्याला थांबवु नका.

2) जर खोकुन अडकलेली वस्तु बाहेर फेकली गेली नाही, आणि रुग्णाला श्वासोश्वासास त्रास होवु लागला तर, किंवा तो काळा निळा पडु लागला व बोलुन सांगु शकत नसला, पटकन त्याला विचारा “तुमच्या घशात काही अडकले आहे कां ?” गुदमरणारा माणुस डोके हलवुन हो म्हणु शकतो पण बोलु शकत नाही. हा प्रश्न व्चरणे गरजेचे आहे कारण हदय विकाराची लक्षणे देखील गुदमरण्यासारखीच असतात, पण त्यात रुग्ण बोलु शकतो.

3)प्रथमोपचार-
1) छातीवर दाब देणे फक्त काही अतिदक्षता असेल तेव्हाच वापरा-

1. त्याच्या मागे ऊभे राहुन तुमचे हात त्याच्या छातीच्या बाजुने पुढे आणा.
2. हात एकात एक गुंतवा, व अंगठ्याच्या भागाकडुन रुग्णाच्या घशाच्या खाली व छातीच्या जरा वर दाबा.
3. तुमचा जोर जरा वाढवा व तुमचे हात बाहेरच्या बाजुला ओढा व वरच्या जबड्यावर आत बाहेर असा भार द्या.
4. ही पद्धत तो पर्यंत वापरा जो पर्यंत रुग्ण बेशुद्ध होत नाही वा जोरात अडकलेली वस्तु बाहेर पडत नाही.

4) टीप
या संकटाला तुम्ही तोंड देऊ शकत नाही असे वाटले तर रुग्णाला त्वरीत डाँक्टर कडे न्या.

 



 

+ चक्कर येणे +

1) रुग्ण चक्कर येण्याआधी खालील पैकी एक कारण सांगु शकेल-

1. डोके हलके होणे
2. थकवा जाणवणे
3. मळमळ
4. त्वचा गळणे वा पिवळी पडणे

2) जर एखाद्याला चक्कर येत असेल तर त्याने …

1. लगेच खाली झोपावे
2. डोके गुडघ्याकडे न्याव

डोके गुडघ्याकडे हद्यापासुन खाली नेल्यास, रक्त प्रवाह मेंदु कडे होवु लागेल.

3) जर रुग्ण बेशुद्ध झाला तर –

1. रुग्णाचे खाली डोके वर पाय करा.
2. घट्ट कपडे सैल करा
3. त्याच्या तोंडावर, गळ्यवर थंड पाणी मारा किंवा कपड्याने पुसा.
ब-याच वेळा, रुग्ण अशा प्रयत्नांनी शुद्धीवर येईल. त्याला त्याच्या बद्दलचे प्रश्न विचारुन तो पुर्ण शुद्धीवर आला आहे याची खात्री करुन घ्या.

डाँक्टरला दाखवणे केव्हाही चांगले

 



 

+ फिट येणे +

1) स्नायु एकदम घट्ट आणि कडक होतात, व त्यानेतर झटके येऊ लागतात. रुग्ण जिभ चावु शकतो वा श्वास घेणे थांबवु शकतो. तोंड किंवा ओठ निळे पडु शकतात खुग जास्त प्रमाणात लाळ गळु लागते वा तोंडातुन फेस येवु लागतो.
जर रुग्णाने श्वासोश्वास थांबविला तर ते चांगले लक्षण नाही. अशा वेळी, ताबडतोब डाँक्टर कडे धाव घ्या.

2) त्वरीत ऊपचारासाठी काही पद्धती –

1) रुग्णा जवळचे सगळ्या वस्तु दुर करा व त्याच्या डोक्याखाली काहीतरी मऊ द्या.
2) रुग्णाने श्वास घेणे थांबविले तर,त्याला वाचविण्याचा प्रयत्न करा व त्याचा श्वसन मार्ग ऊघडण्याचा प्रयत्न करा
3) शांत रहा व रुग्णाला दक्षता मिळे पर्यंत मदत करा.
4) दारं-खिडक्या उघडून पेशंटला मोकळी हवा मिळू द्या.
5) पेशंटच्या तोंडातून गळणारी लाळ टिपून घ्या.
6) बहुतेक फिट ही थांबुन थांबुन परत परत येते किंवा नंतर बेशुद्धावस्था येते.

3) काय करू नये…

1) पेशंटच्या अवतीभवती गर्दी करू नका.
2) पेशंटला पाणी पाजू नका. पाणी श्वासनलिकेत जाऊन पेशंट गुदमरू शकतो.
3) कांदा चप्पल नाकाला लावू नये. तो पूर्णपणे गैर्समज आहे.
4) फीटमुळे होणारी त्याच्या हाता पायाची थरथर जबरदश्तीने थांबवू नका.

थोड्या वेळाने फीट थांबेल. एपिलेप्सी ही व्याधी असलेल्या व्यक्तीला फीट आल्यावर दर वेळी डॉक्टरांकडे घेऊन जाण्याची गरज नसते. परंतु पाच मिनिटात न थांबल्यास डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.

 



 

+ भाजणे +

1) भाजण्याचे परिणाम विचित्र असतात – कातडी खराब होणे, हातपाय वेडेवाकडे होणे आणि मुख्य म्हणजे मानसिक धक्का. तसेच हे फार दूरगामी परिणाम आहेत. तातडीने, काळजीपूर्वक योग्य उपचार करणे आवश्यक आहे.
जळणे आणि भाजणे

2) थेट आगीच्या संपर्काने तसेच काही संहत रसायनांमुळे कातडी जळते आणि भाजते. ह्याची काही मुख्य कारणे अशी –

– स्वयंपाकघरातील गरम भांडी, तवे इ.
– स्वयंपाकघरातील विजेवरची उपकरणे
– विस्तव किंवा शेकोटीमूळे अचनाक आग लागणे किंवा भाजणे
– अनपेक्षितपणे कपडे पेटणे
– संहत रसायने व ब्लीच
– अति सूर्यप्रकाश किंवा वारा
– दोरांमुळे होणारी इजा

3) घरगुती कारणाने भाजल्यास त्यावर घरातच उपचार करणे गरजेचे आहे; स्वयंपाकघरात हे प्रकार सर्वाधिक संख्येने होत असल्याने उपायदेखील तेथेच होऊ शकतो. अर्थात मुळात असे प्रसंग होऊच नयेत ह्यासाठी काळजी घेणे हे सर्वोत्तम. भाजण्याचा सर्वाधिक धोका वृद्ध, अपंग आणि लहान मुलांना असतो – विशेषकरून रांगत्या बाळांना. अशांच्या जखमांची गंभीरपणे काळजी घ्या.

4) ह्या गोष्टी करणे टाळा-

भाजण्याने शरीरावर होणारे परिणाम आणि डॉक्टरी मदत मिळेपर्यंत करायचे उपचार पाहण्याआधी आपण काय करू नये हे समजून घेऊ –

• भाजलेल्या जागी कधीही लोणी, पीठ किंवा खाण्याचा सोडा लावू नका
• जखमेवर तेल, मलम इ. लावू नका
• जखमेवर फोड आल्यास ते फोडू नका
• जखमेला गरजेपक्षा जास्त हात लावू नका
• जखमेवर कपडे चिकटले असल्यास ते ओढून काढू नका

आजकाल कृत्रिम धाग्याने बनवलेले कपडे वापरले जातात. पण अशा प्रसंगी ते चक्क वितळतात आणि कातडीला चिकटून बसतात. त्यामुळे ते ओढून काढल्यास त्याबरोबर कातडीही सोलली जाते. ह्याने दुखणे तर वाढतेच शिवाय नंतर त्या जखमेत जंतुसंसर्ग होतो. त्यामुळे प्रथमोपचारा दरम्यान कपड्यांना हात न लावणे चांगले..

5) सर्वसाधारण उपचार –

  • भाजण्याचे काही विशिष्ठ प्रकार सोडले तर उपचार साधारणपणे सारखेच आहेत – सर्वप्रथम जखमा किती मोठ्या किंवा गंभीर आहेत ह्याचा अंदाज घ्या. भाजणे साधारणपणे आणीबाणीच्या प्रसंगांशी किंवा अपघातांशी निगडित असते – उदा. घराला आग लागणे, रस्त्यावरील अपघातात पेट्रोल पेटणे इ. म्हणूनच मदत करण्याचे नियमही तितकेच महत्वाचे आहेत. भाजलेली व्यक्ती घाबरलेली असते, तिला मानसिक धक्का बसलेला असतो. अशावेळी आपण स्वतः शांत राहून ग्रस्त व्यक्तीला धीर देणे आवश्यक आहे. गोंधळून न जाता तातडीने हालचाली करण्याची गरज आहे. कातडी आणि पेशी जळाल्यावर शरीरातील द्रवपदार्थ कमी होतो. जळालेल्या कातडीत ऊष्णता साठून अधिकच नुकसान होते. त्यमुळे पहिल्यांदा ही ऊष्णता कमी करणे म्हणजेच शरीर थंड करून त्याचे तापमान कमी करणे आवश्यक असते.

6) ही काळजी घ्या –

• भाजलेला अवयव थंड पाण्यात बुडवा. एखादी बादली किंवा कपडे धुण्यासाठीचे मोठे बेसिन ह्यासाठी वापरता येईल. किंवा नळातून येणार्या पाण्याच्या हलक्या धारेखाली धरा.

• थंड पाणी टाकण्याचा हा उपाय किमान १५ मिनिटे किंवा दुःख कमी होईपर्यंत करा. काही अवयव पाण्यात बुडवणे शक्य नसते – उदा. भाजलेले तोंड – अशावेळी स्वच्छ कपडा पाण्यात भिजवून वापरा. कापडाची ही पट्टी बदलत रहा मात्र भाजल्याची जागा तिने घासू नका. ह्यामुळे त्या भागातील ऊष्णता काढून घेतली जाईल आणि फोड येण्यासारख्या पुढच्या दुःखदायक गोष्टी काही प्रमाणात टाळता येतील.

• शरीरावर घट्ट बसणार्या बांगड्या, आंगठ्या, पायातील बूट अशांसारख्या वस्तू शक्य तितक्या लवकर काढून घ्या कारण कालांतराने अंगावर सूज येऊ शकते.

• भाजल्याच्या छोट्या आणि वरवरच्या जखमा हलक्या हाताने पुसून त्यांवर बँडेज बांधता येईल. मात्र मोठ्या आकाराच्या आणि खोल जखमा, पाण्यातून बाहेर काढल्यानंतर, स्वच्छ व नुकत्याच धुतलेल्या व सुत न निघणार्या कापडाने हलक्या हाताने झाकाव्या. (हातापायांसाठी उशीचा स्वच्छ अभ्रा वापरता येईल)

• डॉक्टरांना किंवा रुग्णवाहिकेला बोलवा.

• पोस्टाच्या तिकिटापेक्षा म्हणजे साधारण दोनअडीच सेंटिमीटरपेक्षा मोठी जखम डॉक्टरांनी पाहणे आवश्यक असते.

• गंभीर भाजण्याच्या प्रकारात रुग्णाला दवाखान्यात नेईपर्यंतच्या काळात जखमेवर बर्फाचा चुरा कापडातून बांधता येईल.

• जंतुसंसर्ग टाळण्यासाठी भाजल्याची जखम झाकणे अत्यंत गरजेचे आहे. ह्याचा आणखी एक फायदा म्हणजे भाजलेल्या व्यक्तिला आपल्या जखमा थेट दिसत नसल्याने त्याची भीती जरा कमी होऊन तो शांत राहतो. पांघरण्यासाठी आदर्श म्हणजे टेबलक्लॉथ किंवा चादर (अर्थात नायलॉनची नव्हे).

• डॉक्टर येईपर्यंत भाजलेल्या व्यक्तिला धीर द्या. लहान मुलास प्रेमाने वागवा.

 



 

+ कपडे पेटणे +

1) भाजलेल्या व्यक्तिच्या जळत्या कपड्यांवर पाणी टाका किंवा आग विझविण्यासाठी त्यास कोट, चादर, ब्लँकेट किंवा अशाच एखाद्या मोठ्या कपड्यात हलकेच गुंडाळा. आपण विझवत असलेली आग आणि आपण स्वतः ह्यामध्ये हा कपडा राहील ह्याची काळजी घ्या म्हणजे आपले अंग भाजणार नाही.

2) आग लागलेली व्यक्ती घाबरून इकडे तिकडे पळण्याची आणि ह्यामुळे आग आणखीनच पसरण्याची शक्यता असते. तसेच ही व्यक्ती मोकळ्या हवेत गेल्यास आग आणखी भडकू शकते. म्हणून तिला शक्य तितके एका जागी थांबवण्यचा प्रयत्न करा.

3) आगीच्या ज्वाला विझल्यानंतरदेखील प्रथमोपचार चालू ठेवा.

 



 

+ डोळ्यात रसायन उडणे +

1) हा प्रकार फारच गंभीर असून जखमी व्यक्ती कायमची आंधळी होण्याची शक्यता असते. म्हणूच जो काही उपाय कारावयचा असेल तो तातडीने करावा लागतो कारण हे रसायन पातळ होऊन त्याची ताकद कमी होणे गरजेचे असते.

2) अशा व्यक्तीस पाठीवर उताणे झोपवा, आंगठा व पहिल्या बोटाने तिचे डोळा उघडून धरून त्यामध्ये सतत थंड पाणी ओतत रहा. हे पाणी नाकाच्या बाजूने ओता म्हणजे दुसरा डोळा त्यापासून सुरक्षित राहील.

3) ह्यानंतर डोळ्यांची सतत उघडमीट करवा म्हणजे पापण्यांच्या आत बसलेले रसायन निघू शकेल

4) किमान दहा मिनिटे डोळा धुवा, ह्या वेळेमध्ये कोणतीही काटकसर करू नका.

5) ह्यानंतर डोळ्यांवर हलक्या हाताने पट्टी बांधा व ती जागेवरून सरकत नाही हे पहा

6) जखमीस धीर द्या आणि त्यास दवाखान्यात घेऊन जा

 



 

+ विजेमुळे भाजणे +

1) ह्या जखमा आकारने लहान दिसतात पण खोल असू शकतात. विजेचा प्रवाह ज्या ठिकाणी शरीरात प्रवेश करतो आणि जेथून बाहेर पडतो तिथे साधारणपणे ह्या आढळतात.

2) उपचार करण्याआधी वीज बंद करून भिंतीवरील सॉकेटमधून प्लग सोडवा.

3) ही व्यक्ती पाण्यात पडली असल्यास तुम्ही स्वतः पाण्यात जाऊ नका — एखादेवेळी तुम्हांलाच विजेचा धक्का बसेल कारण कोणत्याही प्रकारच्या दमट पदार्थातून वीज चटकन वाहते. म्हणूनच जखमीच्या काखेत हात घालून ओढू नका.

4) ह्या व्यक्तीचा श्वास तपासा. वीज छातीतून गेली असल्यास हृदय आणि परिणामी श्वसन थांबले असेल. असे असल्यास छाती चोळा आणि कृत्रिम श्वसन द्या.

5) भाजण्यावरचे प्रथमोपचार चालू ठेवा

 



 

+ मधुमेह +

1) मधुमेह म्हणजे डायबेटिस ह्या रोगामध्ये रक्तातील साखरेचे प्रमाण कमी किंवा जास्त होते आणि रोगी बेशुद्ध पडू शकतो.
सर्वच स्त्रीपुरुषांचे बेशुद्ध न होणे हे त्यांच्या रक्तातील साखरेच्या योग्य प्रमाणावर अवलंबून असते. मधुमेहाच्या स्थितीवर उपचार न केल्यास कालांतराने अशा व्यक्तीच्या रक्तातील साखरेचे प्रमाण फारच वाढते आणि ती बेशुद्ध पडू शकते.

2) रक्तातली साखर कमी झाल्यास –
रक्तातील साखरेचे प्रमाण उपचारामुळे अचानक कमी झाले तर पेशींचे कामकाज मंदावून ग्लानी (चक्कर) येते. खूप डोके दुखणे,छातीत धडधड, घाम, भीती, थरथर, मळमळ, खूप भूक, थकवा, चक्कर, डोळयाला अंधारी, गोंधळलेली मानसिक अवस्था, कधीकधी झटके आणि बेशुध्दी, इत्यादी परिणाम साखरेचे प्रमाण उतरल्याने होतात. मधुमेहात कडक उपास किंवा जास्त व्यायाम यांपैकी कशानेही रक्तातील साखरेचे प्रमाण कमी होऊ शकते. रक्तातील साखर फारच कमी झाल्यास अशा व्यक्ती बेशुधदेखील होतात व ह्या काळात ही व्यक्ती असंबंध बोलते किंवा चिडचिडी, विचित्र वागते. योग्य डॉक्टरी इलाज मिळेपर्यंत ह्या बेशुद्धीचे रूपांतर कोमातदेखील होऊ शकते.

3) प्रथमोपचार –

1) वर सांगितलेल्या सुरुवातीच्या लक्षणांमध्ये साखर खायला द्या. मात्र ती बेशुद्ध झाल्यास तोंडावाटे काहीही देऊ नका आणि ताबडतोब डॉक्टरांना बोलवा

2) बेशुद्ध रोग्यास विशिष्ठ स्थितीमध्ये झोपवा आणि त्याची श्वासनलिका मोकळी असल्याची खात्री करा
• बेशुद्ध रोग्यास एकटे सोडून दूर जाऊ नका

 



 

+ विजेचा झटका / धक्का बसणे +

1) ज्या माणसाला शॉक बसला आहे तो जर अजूनही विजेच्या संपर्कात असेल तर त्याला अजिबात स्पर्श करायला जाऊ नका.

2) ह्या व्यक्तीस हात लावण्याआधी वीज बंद करा तसे करणे शक्य नसेल तर एका जाड आणि पूर्ण कोरड्या दोरखंडाच्या सहय्याने त्या व्यक्तीला ओढून घ्यावे

3) तिचा श्वास चालू असल्यास तिला विशिष्ट स्थितीत झोपवा

4) श्वास थांबला असल्यास छाती चोळा आणि कृत्रिम श्वसन द्या.

5) इतर काही दुस-या प्रकारे श्वास देण्यापेक्षा तोंडावाटे हवा भरणे हा सर्वमान्य प्रकार आहे.

6) डॉक्टरांना बोलवा

 



 

+ पाण्यात बुडणे +

1) ह्या व्यक्तीची श्वासनलिका मोकळी करा आणि हृदय तसेच श्वास चालू असल्याची खात्री करा
2) ती बेशुद्ध असल्यास तिला विशिष्ट स्थितीत झोपवा
3) श्वास थांबला असल्यास छाती चोळा आणि कृत्रिम श्वास द्या.
4) इतर काही दुस-या प्रकारे श्वास देण्यापेक्षा तोंडावाटे हवा भरणे हा सर्वमान्य प्रकार आहे.
5) डॉक्टरांना बोलवा

 



 

+ श्वासावाटे / तोंडातून होणारी विषबाधा +

1) विषग्रस्त व्यक्ती बेशुद्ध असेल किंवा नसेलही – बेशुद्ध नसल्यास उत्तम, कारण ती उपाययोजनेमध्ये थोडीतरी मदत करू शकते.

2) पोटात काय गेले आहे, किती आणि केव्हा हे माहीत करून घेण्याचा प्रयत्न करा

3) अशा व्यक्तीच्या आसपास औषधी गोळ्यांचे कागद किंवा रिकामे डबे इ. पडले असल्यास ते दवाखान्यात दाखवण्यासाठी उचलून घ्या. म्हणजे घेतल्या गेलेल्या विषाचा प्रकार समजू शकेल. व्यक्तीचे तोंड तपासा. तोंडात जळल्याच्या, भाजल्याच्या खुणा असल्या आणि अन्न गिळणे शक्य असल्यास शक्यतितके जास्त दूध किंवा पाणी द्या.

4) अशा व्यक्तीला उलटी झाल्यास ती ऊलटी प्लास्टिकच्या पिशवीत किंवा चिनीमातीच्या भांड्यात साठविण्याचा प्रयत्न करा. दवाखान्यात दाखवण्यासाठी त्याचा उपयोग होईल.

5) विषग्रस्त व्यक्तीस शक्यतितक्या लवकर दवाखान्यात न्या. ती बेशुद्ध असल्यास किंवा वाटेतच बेशुद्ध झाल्यास ही काळजी घ्या .

6) प्रथम श्वास तपासा. श्वसन चालू नसल्यास तोंडावाटे श्वास द्या. मात्र अशा व्यक्तीचे तोंड भाजले असल्यास यंत्रावाटे श्वसन द्यावे लागेल.

7) श्वास चालू असल्यास तिला विशिष्ट स्थितीमध्ये, शरीरापेक्षा पाय किंचित वर ठेवून झोपवा (अगदी लहान मूल असल्यास आपण त्याला मांडीवर, डोके खालच्या पातळीत येईल अशारीतीने, झोपवू शकतो)

8) बहुसंख्य विषांमुळे श्वसन थांबण्याचा धोका असतो त्यामुळे श्वासाकडे नीट लक्ष द्या.

9) तिला शक्यतितक्या लवकर दवाखान्यात न्या.

10) तिचे शरीर थंड ठेवण्याचा प्रयत्न करा – कपाळावर थंड पाण्याची पट्टी ठेवा. कापडावर थंड पाणी घेऊन मान, पाठ व हातपाय चोळा.

11) तिला शक्यतितके थंड पाणी किंवा तसेच काही पिण्यास द्या.

12) तिला आकडी किंवा फिट येत नाही ना हे पहा

13) व्यक्ती बेशुद्ध झाल्यास तिला वर सांगितल्याप्रमाणे विशिष्ट स्थितीत झोपवा.

14) विषारी पदार्थाचा मूळ डबा किंवा बाटली जपून ठेवा कारण साधारणपणे त्यावरच विषावरील उतारा छापलेला असतो. आपल्या डॉक्टरांनीही ते पाहणे गरजेचे आहे.

 



 

+ त्वचेतून होणारी विषबाधा +

1) सध्या रोपवाटिकांमध्ये तसेच शेतकर्यांद्वारे वापरल्या जाणार्या अनेक कीटकनाशकांमध्ये मॅलेथिऑनसारखी घातक रसायने असतात जी आपल्या त्वचेच्या संपर्कात आल्यास शरीरात शिरून भयंकर परिणाम घडवू शकतात.

2)त्वचीतून खालील कारणाने विषबाधा होऊ शकते –

1) कीटकनाशकांशी झालेला प्रत्यक्ष संपर्क
2) अंग थरथर कापणे, आकडी किंवा फिट येणे
3) व्यक्तीचा बेशुद्धावस्थेकडे होणारा प्रवास

3) काळजी कशी घ्याल (प्रथमोपचार) –

1) संपर्क झालेली जागा भरपूर थंड पाण्याने नीट धुवा

2) कपड्यांना संपर्क झाला असल्यास ते काळजीपूर्वक काढा मात्र हे करताना स्वतःच संपर्कात येऊ नका!

3) त्या व्यक्तीस धीर द्या व शांत झोपवून ठेवा

4) तिला शक्यतितक्या लवकर दवाखान्यात न्या.

5) तिचे शरीर थंड ठेवण्याचा प्रयत्न करा – कपाळावर थंड पाण्यची पट्टी ठेवा. कापडावर थंड पाणी घेऊन मान, पाठ व हातपाय चोळा.

6) तिला शक्यतितके थंड पाणी किंवा तसेच काही पिण्यास द्या

7) तिला आकडी किंवा फिट येत नाही ना हे पहा

8) व्यक्ती बेशुद्ध झाल्यास तिला वर सांगितल्याप्रमाणे विशिष्ट स्थितीत झोपवा.

9) विषारी पदार्थाचा मूळ डबा किंवा बाटली जपून ठेवा कारण साधारणपणे त्यावरच विषावरील उतारा छापलेला असतो. आपल्या डॉक्टरांनीही ते पाहणे गरजेचे आहे.

 



 

+ प्रथमोपचाराची  आवश्यक तंत्र +

1) सर्पदंश: काठी बांधून हालचाल होऊ न देणे, श्वसन थांबत असल्यास निओस्टिग्मीन + ऍट्रोपीन इंजेक्शन शिरेतून देणे.

(2) विंचूदंश: दंशाच्या जागी पोटॅशियम परमँगनेट दाबणे व लिंबू पिळणे. तुरटी भाजून लावणे, लिग्नोकेन इंजेक्शन देणे.

(3) जखमा: रक्तस्राव थांबवणे (दाब किंवा चिमटा), जखमा शिवणे, बांधणे.

(4) अस्थिभंग : अस्थिभंग बांधून स्थिर करणे.

5) विद्युत धक्क्याने हृदयविकार झटका: कृत्रिम हृदयक्रिया (दाब देणे), कृत्रिम श्वसन (तोंडाने किंवा छातीवर दाब देऊन).

6) बुडणे: छातीवर दाब देऊन पाणी बाहेर काढणे, घशातून द्राव काढणे (सक्शन),कृत्रिम श्वसन व हृदयक्रिया.

(7) पोटात विषारी पदार्थ जाणे: उलटी करवणे (मिठाचे पाणी पाजणे, घशात बोटे घालणे) कीटकनाशके असल्यास शिरेतून चार-पाच ऍट्रोपीन इंजेक्शने देणे.

8) शोष: (अतिसार), भाजणे, उष्माघात: जलसंजीवनी देणे, शिरेतून सलाईन देणे.

(9) खूप ताप चढणे: कोमट पाण्याने अंग पुसून ताप उतरवणे.

(10) बाळंतपण: नाळ बांधणे व कापणे, बाळाचा श्वसनमार्ग साफ करणे, रक्तस्राव आपोआप थांबत नसल्यास गर्भाशयचोळून, दाबून व मेथर्जिन इंजेक्शन देणे, स्वच्छ कपडा व हाताची मूठ वापरून गर्भाशय दाबणे व रक्तस्राव थांबवणे.गुदद्वारात प्रोस्टाग्लॅडिनची गोळी बसवून द्यावी.

11) कुत्रे चावणे: साबणाच्या पाण्याने जखमा धुऊन काढणे

ही प्रथमोपचाराची अंगे आत्मसात करणे तसे सोपे आहे. पण मुख्य म्हणजे प्राथमिक आरोग्यकेंद्र किंवा ग्रामीण रुग्णालयात ती प्रत्यक्ष पाहणे व शिकणे आवश्यक आहे. त्यामुळे त्यांचे तपशीलवार वर्णन इथे दिलेले नाही.

Leave a Comment

Exit mobile version